วัฒนธรรมและประเพณี

เรามักจะเห็นว่า คำว่า “วัฒนธรรมและประเพณี” มักจะใช้คู่กันอยู่เสมอๆ แต่ถ้าตั้งคำถามว่าวัฒนธรรมและประเพณีนั้นมีความหมายเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คงมีน้อยคนที่ตอบได้ถึงความหมายของสองคำนี้และสามารถอธิบายได้ถึงความแตกต่างระหว่างวัฒนธรรมและประเพณี

ได้มีการให้คำจำกัดความของคำว่า “วัฒนธรรม” ไว้มากมาย ซึ่งพอจะสรุปความหมายที่สำคัญๆ ของคำว่า “วัฒนธรรม” หมายถึง “แบบอย่างหรือวิถีการดำเนินชีวิตของชุมชนแต่ละกลุ่ม เป็นตัวกำหนดการอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุขในสังคมนั้นๆ วัฒนธรรมของแต่ละสังคมก็จะมีความแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์และทรัพยากรต่างๆ”

ลักษณะอีกประการหนึ่งของวัฒนธรรม คือ “เป็นการสั่งสมความคิด ความเชื่อ วิธีการสังคมรุ่นก่อนๆ ได้มีการเรียนรู้ และสามารถถ่ายทอดไปยังรุ่นต่อๆ ไปได้ วัฒนธรรมใดที่มีรูปแบบหรือแนวความคิดที่ไม่เหมาะสมก็จะเลือนหายไปจากสังคมนั้นเอง”

ถือว่าวัฒนธรรมเป็นที่แสดงความเป็นชาติให้ปรากฏออกมาอย่างชัดเจน ประเทศไทยมีวัฒนธรรมที่โดดเด่น ทำให้คนไทยแตกต่างจากชาติอื่นๆ เอกลักษณ์ประจำชาติไทยที่เห็นได้ชัดก็คือ ภาษาที่เราใช้ อุปนิสัยใจคอ ความรู้สึกนึกคิดตลอดจนการแสดงออกที่นุ่มนวลอ่อนโยน สิ่งเหล่านี้น่าจะเป็นรูปแบบของวัฒนธรรมของสังคมไทยที่เป็นแบบประเพณีนำ และการที่ประเทศไทยนั้นเป็นประเทศเกษตรกรรม ซึ่งมีประชากรส่วนใหญ่ของประเทศที่ใช้ชีวิตอยู่ตามชนบท ในสภาพของสิ่งแวดล้อมที่ดี เป็นเครื่องกล่อมเกลาจิตใจ มีความโอบอ้อมอารีมีน้ำใจ เอื้อเฟื้อเกื้อกูลซึ่งกันและกันตลอดมา

ส่วนความหมายของ “ประเพณี” นั้น มีความหมายรวมถึง “แบบของความเชื่อ ความคิด การกระทำ ค่านิยม ทัศนคติ ศีลธรรม จารีต ระเบียบ แบบแผน และวิธีการกระทำสิ่งต่างๆ ตลอดจนถึง การประกอบพิธีกรรมในโอกาสต่างๆ ที่กระทำมาตั้งแต่ในอดีต” ลักษณะสำคัญของประเพณี คือเป็นสิ่งที่ปฏิบัติเชื่อถือกันมานานจนกลายเป็นแบบอย่างทางความคิด หรือการกระทำที่ได้สืบกันมา และยังมีอิทธิพลอยู่จนถึงปัจจุบัน

ประเพณีเกิดจากความเชื่อในสิ่งที่มีอำนาจเหนือมนุษย์ เช่น อำนาจของดินฟ้าอากาศ และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุต่างๆ ฉะนั้น ถือได้ว่าประเพณีถือความประพฤติของคนส่วนรวมที่ถือกันเป็นธรรมเนียม หรือเป็นระเบียบแบบแผน และสืบต่อกันมาจนเป็นพิมพ์เดียวกัน และยังคงอยู่ได้ก็เพราะมีสิ่งใหม่เข้ามาช่วยเสริมสร้างสิ่งเก่าอยู่เสมอ และเกิดความกลมกลืนเข้ากันได้ดี

ประเพณี คือ ระเบียบแบบแผนในการปฏิบัติที่เห็นว่าดีกว่า ถูกต้องกว่า หรือเป็นที่ยอมรับของคนส่วนใหญ่ในสังคม และมีการปฏิบัติสืบต่อกันมา

ประเพณี คือ ความประพฤติที่สืบต่อกันมาจนเป็นที่ยอมรับของคนส่วนใหญ่ในหมู่คณะ เป็นนิสัยสังคม ซึ่งเกิดขึ้นจากการที่ต้องเอาอย่างบุคคลอื่นๆ ที่อยู่รอบๆ ตน หากจะกล่าวถึงประเพณีไทยก็หมายถึงนิสัยสังคมของคนไทยซึ่งได้รับมรดกตกทอดมาแต่ดั้งเดิมและมองเห็นได้ในทุกๆ ภาคของไทย

ประเพณี เป็นเรื่องของความประพฤติของกลุ่มชน ยึดถือเป็นแบบแผนสืบต่อกันมานาน ถ้าใครประพฤตินอกแบบ ถือเป็นการผิดประเพณี เป็นการแสดงออกถึงเอกลักษณ์ของชาติอีกอย่างหนึ่ง โดยเนื้อหาสาระแล้ว ประเพณีกับวัฒนธรรม เป็นสิ่งที่กลุ่มชนในสังคมร่วมกันสร้างขึ้น แต่ประเพณีเป็นวัฒนธรรมที่มีเงื่อนไขที่ค่อนข้างชัดเจน กล่าวคือ เป็นสิ่งที่สังคมสร้างขึ้นเป็นมรดก คนรุ่นหลังจะต้องรับไว้ และปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น รวมทั้งมีการเผยแพร่แก่คนในสังคมอื่นๆ ด้วย

ชนิดของประเพณี
ประเพณีแบ่งได้ตามลักษณะของความเข้มงวดในการที่จะต้องปฏิบัติตามนั้น มี 3 แบบด้วยกันคือ

  • จารีตประเพณี หรือ กฎศีลธรรม คือประเพณีที่สังคมถือว่าถ้าใครฝ่าฝืนงดเว้นไม่กระทำตาม ถือว่าเป็นความผิดทางจารีตประเพณี มีความเกี่ยวข้องกับศีลธรรมของคนส่วนรวมในสังคมไทย เช่น การแสดงความกตัญญูต่อผู้ที่มีพระคุณ เป็นต้น

จารีตประเพณี หรือกฎศีลธรรมของแต่ละแห่งย่อมไม่เหมือนกัน เพราะมีค่านิยม ที่ยึดถือแตกต่างกัน
ดังนั้นถ้าบุคคลใดนำจารีตประเพณีของตนไปเปรียบเทียบกับของคนอื่นว่าดีกว่าหรือเลวกว่าตนนั้น เป็นการเปรียบเทียบที่ไม่ถูกต้อง เพราะสภาพหรือสิ่งแวดล้อมตลอดจนความเชื่อต่างๆ ย่อมมีความแตกต่างกันไป เช่นเราเคารพผู้อาวุโสกว่า แต่ชาวอเมริกันรักความเท่าเทียมกัน

  • ขนบประเพณี บางครั้งเรียกว่า ระเบียบประเพณี หมายถึงประเพณีที่สังคมกำหนด ระเบียบ แบบแผนไว้อย่างชัดเจนว่าควรจะประพฤติปฏิบัติเป็นขั้นตอนอย่างไร เช่น ประเพณีแต่งงานที่เริ่มตั้งแต่ การหมั้น การแต่งงาน ซึ่งแต่ละขั้นตอนจะมีพิธีมากมาย หรือพิธีศพ ซึ่งต้องเริ่มตั้งแต่การรดน้ำศพ แต่งตัวศพ สวดศพ เผาศพ เป็นต้น
  • ธรรมเนียมประเพณี หมายถึง ประเพณีที่ปฏิบัติกันอยู่ในชีวิตประจำวัน หากมีการฝ่าฝืนก็ไม่ถือเป็นเรื่องผิด นอกจากจะเห็นว่าเป็นผู้เสียมารยาทเท่านั้น ไม่มีระเบียบแบบแผนเหมือนขนบประเพณี

ในรายละเอียดของประเพณีนั้นยังสามารถแบ่งได้เป็น ประเพณีทั่วไป และประเพณีท้องถิ่นอีกนะค่ะ

ที่มาข้อมูลวัฒนธรรมและประเพณี : การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: